Sociaal maatschappelijk verantwoord incasseren

Circa 1,4 miljoen Nederlandse huishoudens heeft problematische schulden of het risico daarop. Aan het Rijk, uitvoeringsorganisaties, individueel en samenwerkend, de maatschappelijke opdracht daar iets aan te doen. Drie visies op sociaalmaatschappelijk verantwoord incasseren.

Tamara van Ark – staatssecretaris SZW

Nog steeds komen er te veel mensen in financiële problemen en worden zij niet altijd snel en adequaat geholpen. Dat moet beter, vindt Tamara van Ark, staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW).

Taboe op schulden

“In het voorjaar van 2020 verwacht ik een onderzoek van het CBS over de omvang en achtergronden van schuldenproblematiek in Nederland. De bedoeling is de ontwikkeling daarvan door de jaren heen te volgen. Uit de vele gesprekken die ik voer, komt steeds terug hoe moeilijk het is om het gesprek over financiële problemen aan te gaan. Mensen zoeken veelal te laat hulp. Een belangrijke reden voor de campagne ‘Kom uit je schuld’. Daarmee wil ik het taboe op schulden doorbreken en mensen stimuleren eerder hulp te zoeken.”

Brede schuldenaanpakTamara van Ark

“Het kabinet wil het aantal mensen met problematische schulden terugdringen. Daarvoor heb ik vorig jaar de brede schuldenaanpak gepresenteerd en eind mei heb ik de Tweede Kamer geïnformeerd over de geboekte resultaten en de voortgang van verschillende trajecten. Deze zijn gericht op het voorkomen van schulden, samen met gemeenten mensen met schulden sneller helpen, en met overheidsorganisaties de incasso van het Rijk zorgvuldig en maatschappelijk inrichten. Zo bereid ik een wetswijziging voor waardoor de noodzakelijke gegevensuitwisseling voor de gemeentelijke schuldhulpverlening inclusief vroegsignalering beter mogelijk wordt. Ook komt er een incassoregister om misstanden in de private incassobranche aan te pakken.”

Actief samenwerken

“Wij moeten de schuldenproblematiek gezamenlijk aanpakken en actief de samenwerking met elkaar zoeken. Het kan en moet natuurlijk nog beter, want nog steeds komen er mensen in financiële problemen en worden zij niet altijd snel en adequaat geholpen. Iemand met schulden heeft maar één afloscapaciteit en soms buitelen organisaties bij de (dwang)invordering over elkaar heen, waardoor iemand nog verder in de problemen komt. Dat is natuurlijk niet de bedoeling. Mensen hebben vaak behoefte aan iemand die naar hen luistert, niet gelijk veroordeelt en met hen zoekt naar een oplossing. De samenleving is al complex genoeg en het is daarom belangrijk dat de overheid begrijpelijk communiceert.”

We zijn er nog niet 

“Het CAK heeft de schuldenaanpak scherp op het netvlies en hoog op zijn agenda staan. Het is dan ook een actief partner in de brede schuldenaanpak en deelnemer aan het Samenwerkingsverband Brede Schuldenaanpak. Ik zie dat het CAK nauw optrekt met de andere publieke dienstverleners - de Belastingdienst, het CJIB, DUO, SVB en UWV - in het voorkomen en oplossen van de schuldenproblematiek. Daarnaast zet het CAK zich in om mensen in de wanbetalersregeling niet verder in de financiële problemen te brengen. Mensen worden op verschillende momenten gewezen op de schuldhulpverlening die gemeenten kunnen bieden. Partijen nemen hun verantwoordelijkheid. Dat waardeer ik zeer. We zijn er echter nog niet. Het blijkt lastig om de vertaalslag te maken naar de uitvoeringspraktijk. Mijn advies is om zo door te gaan en te investeren in de uitvoering, waardoor we stappen zetten naar het ‘doen’.”

Daniëlle van der Vliet – waarnemend bestuursvoorzitter CAK

Sociaal-maatschappelijk verantwoord innen, dat is waar het CAK voor gaat. “Dat betekent dat we indien nodig klantgericht maatwerk leveren, met ruimte voor persoonlijk contact”, stelt Daniëlle van der Vliet, waarnemend bestuursvoorzitter van het CAK.

Als uitvoeringsorganisatie staat het CAK aan de lat voor (grootschalige) uitvoering van een aantal wettelijke financiële taken. “Uitgangspunt is dat we dat zo efficiënt, gemakkelijk en klantgericht mogelijk doen via onze geautomatiseerde processen. Maar soms is er meer nodig, om te voorkomen dat ons handelen bijdraagt aan het ontstaan van (nieuwe) schuldenproblematiek”, stelt Van der Vliet. Sociaal-maatschappelijk incasseren, noemt zij dat. “Dat betekent dat we in circa tien procent van de contacten die we hebben de ruimte nemen voor individueel maatwerk. Bijvoorbeeld door mensen met een betalingsachterstand te bellen en pro-actief een betalingsregeling aan te bieden.”

Blauwe knop

Het CAKDanielle van Vliet heeft ter ondersteuning van deze menselijke, klantgerichte visie een pallet aan maatregelen in huis. Daniëlle van der Vliet: “Allereerst proberen we iedereen altijd zoveel mogelijk inzicht, overzicht en betaalgemak te bieden. Relatief nieuw is de ‘Blauwe Knop’, een gezamenlijk initiatief van een aantal uitvoeringsorganisaties. Klanten kunnen via een druk op deze knop zien welke openstaande vorderingen er zijn. Dat geeft inzicht en overzicht.” Andere instrumenten voor een maatwerkaanpak zijn de eerder genoemde betalingsregelingen, automatische incasso en broninhouding.

Samenwerking met gemeenten

Daarnaast zet het CAK in op preventie door meer de samenwerking met gemeenten te zoeken. Van der Vliet: “Zo wisselen we gegevens over wanbetalers uit met meer dan 200 gemeenten. Daardoor krijgen gemeenten beter zicht op hun inwoners met problematische schulden en kunnen zij gerichter hulp bieden.”

Gemeenschappelijke dienstverlening

Ook zoekt het CAK actief de samenwerking met andere overheidsorganisaties. Bijvoorbeeld door in Amsterdam samen met schuldhulpverleners dienstverlening op locatie aan te bieden. Van der Vliet: “Mensen met schulden worden dan niet van het kastje naar de muur gestuurd, maar direct geholpen.”

Eén overheid

Wat Daniëlle van der Vliet betreft zijn al deze instrumenten en interventies de opmaat naar een volgende stap: dat alle uitvoeringsorganisaties zich meer als één overheid gedragen. “Nu innen Rijksdiensten nog verschillend. Terwijl ‘wij’ in de ogen van de klant
een uniforme overheid zijn.” Daarvoor zijn meer bevoegdheden nodig, denkt zij. “Bijvoorbeeld op het gebied van gegevensuitwisseling. Zodat we samen beter in staat zijn om de schuldhulpverlening preventief ter hand te nemen.”

Stella de Swart – lid cliëntenraad CAK

Overheden zien mensen met schulden als ‘dossiernummers’. En de hulp die zij bieden komt te vaak neer op pleisters plakken. Dat stelt Stella de Swart, lid van de cliëntenraad van het CAK.

Zij kan het weten, want in 2012 belandde zij zelf in de problemen. Ze scheidde, raakte haar baan kwijt, werd ziek en belandde in de Wsnp. Sindsdien leeft zij, met haar twee kinderen, onder de armoedegrens. In al de contacten met overheidsorganisaties en andere instanties die zij sindsdien gehad heeft, vallen haar een aantal dingen op. De Swart: “Allereerst zien ze mij louter als een BSN-nummer, als een dossier. Ze praten niet met mij, vragen nooit eens: ‘Maar hoe gaat het eigenlijk met u?’” In de contacten met overheden zit bovendien heel veel argwaan, vindt De Swart. “Mij gaven ze steeds het gevoel dat ik onterecht iets kwam halen.”

Empoweren

Stella de SwartZij bepleit een andere aanpak. “Nu kom ik in aanmerking voor allerlei vergoedingen en ondersteunende maatregelen. Hou me ten goede: ik ben daar blij mee. Maar het zijn pleisters. Beter is het om mensen met schulden te empoweren, om met hun talenten aan de slag te gaan. Mijn advies: investeer daarin. Help mensen met trainingen, omscholing, met een levensdoel. Dat verdien je later dubbel en dwars terug.” Samen met experts is zij een methodiek aan het ontwikkelen, getiteld ‘Your comeback’. “Doel is mensen weer in hun kracht te zetten waardoor zij duurzaam uit de schulden komen.”

Signalen niet opgepakt

Het CAK is al behoorlijk op de goede weg, denkt De Swart. “Medewerkers doen alles om te voorkomen dat mensen nog dieper in de schulden belanden. Lastig is dat er vaak al heel veel is misgegaan voordat iemand bij het CAK terechtkomt. Veel zorgverzekeraars hebben in mijn ogen dan al heel wat signalen niet goed opgepakt.”

Tandempilot

Wat echt zou helpen? De Swart: “Als beleidsmakers in tandems met ervaringsdeskundigen optrekken. Het helpt om de taal van de burger te spreken. En om het signaal af te geven: ‘Ik leef met je mee. En: jouw problemen oplossen is echt mogelijk want mij is het ook gelukt’. Ik daag overheidsorganisaties uit om zo’n tandempilot te doen. Wedden dat dit een spectaculair resultaat oplevert?”.

 

 

Waar zoekt u naar?

Tip: vul één of twee woorden in voor het beste resultaat.

De website van het CAK maakt gebruik van cookies.


Wij kunnen u dan zo goed mogelijk helpen. Het accepteren van cookies zorgt ervoor dat deze website goed werkt en dat wij onze website steeds kunnen verbeteren.
Uiteraard zorgen wij goed voor uw privacy.